وقتی صحبت از انتخاب تایر مناسب برای خودروهای سنگین و نیمهسنگین میشود، بسیاری از رانندگان و مدیران ناوگان با یک مسئله مشترک روبهرو هستند: تنوع بالای مشخصات و ویژگیهایی که تصمیمگیری را سخت میکند. این پیچیدگی زمانی بیشتر چشمگیر میشود که خودرو در حوزههایی مثل حملونقل جادهای، پروژههای راهسازی یا کشاورزی فعالیت میکند؛ جایی که تایر تحت بار زیاد، تنشهای مداوم و مسافت پیمودهشده بالا قرار میگیرد.
در مقالات قبلی معمولاً درباره تفاوت گلهای جلو و عقب تایرهای کامیونی صحبت میشود، اما یکی از ویژگیهایی که کمتر به آن پرداخته شده، شیاربندی یا شیار مجدد تایر است؛ عملی که در ظاهر ساده به نظر میرسد اما میتواند به شکل مستقیم روی هزینههای عملیاتی، مصرف سوخت و میزان بهرهوری لاستیک اثر بگذارد. بسیاری از تولیدکنندگان معتبر دنیا، از جمله برندهایی مانند میشلن، امکان شیار مجدد را در طراحی تایرهای سنگین خود در نظر میگیرند. در ادامه با این فرآیند و ظرافتهایی که دارد آشنا میشویم.
شیاربندی مجدد چیست و چرا انجام میشود؟
شیار مجدد (Regrooving) در واقع حکاکی دوباره شیارهای روی آج تایر است تا عمق از دسترفته بازیابی شود. این کار به هیچوجه یک اقدام سلیقهای نیست و تنها روی لاستیکهایی انجام میشود که در دیواره جانبی آنها عبارت REGROOVABLE درج شده باشد. معنای این علامت آن است که سازنده از ابتدا ضخامت کافی لایهی رویه را در نظر گرفته تا بتوان با رعایت اصول، بخشی از لاستیک را برداشت و عمق شیارها را افزایش داد بدون اینکه ساختار داخلی تایر دچار آسیب شود.
در نگاه اول ممکن است شیاربندی مجدد شبیه ترفندی برای طولانیتر کردن یک تایر فرسوده باشد، اما در واقع یک روش تخصصی و مهندسیشده برای افزایش کارایی تایرهای سنگین است؛ تایرهایی که قیمت بالایی دارند و در هزینههای یک ناوگان نقش مهمی ایفا میکنند.
این فرایند معمولاً توسط ابزارهای مخصوص و تیغههای گرم شونده انجام میشود و از آنجایی که هر میلی متر برش اشتباه میتواند به بدنه تایر آسیب بزند، حتماً باید توسط فرد آموزشدیده اجرا شود.
مزایای شیاربندی مجدد؛ چرا این کار صرفه اقتصادی دارد؟
1. افزایش عمر عملیاتی تایر
وقتی عمق آج به مرور زمان کم میشود، میزان چسبندگی و کارایی تایر کاهش پیدا میکند. شیار مجدد با بازگرداندن قسمتی از این عمق، عمر مفید تایر را تا حدود ۲۵ درصد افزایش میدهد. در ناوگانی که صدها لاستیک به کار گرفته میشود، همین عدد کوچک میتواند به کاهش چشمگیر هزینهها منجر شود.
2. صرفهجویی در مصرف سوخت
جالب است بدانید که شیار مجدد در زمانی انجام میشود که مقاومت غلتشی تایر به کمترین حد خود رسیده است. همین موضوع باعث میشود خودرو با انرژی کمتری حرکت کند و مصرف سوخت کاهش یابد. به همین دلیل است که بسیاری از مدیران ناوگان معتقدند هزینه شیاربندی خیلی زود با صرفهجویی سوخت جبران میشود.
3. بهبود چسبندگی و ایمنی
تایری که عمق آج کافی دارد، روی سطح خیس بهتر آبپراکنی میکند، چسبندگی بهتری دارد و احتمال سر خوردن در پیچها کمتر میشود. طبق بررسیهای صنعتی، تایرهایی که شیار مجدد شدهاند تا ۱۰ درصد عملکرد بهتری در کشش عرضی روی سطح خیس دارند. تایرهای چینی هم به همین صورت هستند. توضیح بیشتر در اینجا بخوانید .
4. کاهش اثرات زیستمحیطی
با طولانیتر شدن عمر تایر، تعداد تایرهای جدیدی که باید تولید و مصرف شوند کاهش پیدا میکند. همچنین مصرف سوخت کمتر، به معنای کاهش انتشار CO2 است. برای مثال افزایش ۲۵ درصدی طول عمر تایرهای سنگین میتواند در هر چهار تایر، به اندازه یک آج کامل صرفهجویی ایجاد کند. این مزیتی است که علاوه بر کاهش هزینهها، ردپای کربنی یک ناوگان را نیز کمتر میکند.
نکات مهم و فنی درباره شیار زنی تایر
شیاربندی یک کار کاملاً تکنیکی است. اگر بین ۲ تا ۴ میلیمتر از عمق آج اصلی باقی مانده باشد، زمان مناسبی برای انجام این کار است. در این مرحله میتوان الگوی آج را ترمیم کرد، اما باید به یک نکته بسیار مهم توجه داشت:
حتماً باید حداقل ۲ میلیمتر لاستیک بین انتهای شیار حکشده و لایههای داخلی باقی بماند.
برش عمیقتر میتواند بسیار خطرناک باشد، زیرا:
باعث چاک خوردن زودهنگام لاستیک میشود
امکان نفوذ اجسام نوکتیز به لایههای داخلی وجود دارد
احتمال جداشدن آج بیشتر میشود
بدنه فلزی تایر ممکن است در معرض رطوبت و زنگزدگی قرار گیرد
به همین دلایل است که شیاربندی روی محور فرمان توصیه نمیشود؛ چون تایرهای این محور بیشترین نیاز به پایداری و چسبندگی دارند و معمولاً تمام عمر آج اصلی خود را طی کردهاند.
خطرات و معایب شیار مجدد اگر توسط افراد غیرمتخصص انجام شود
در حالی که شیاربندی یک روش مقرون به صرفه است، اما اگر فرد مهارت کافی نداشته باشد، میتواند یک تایر ارزشمند را کاملاً بلااستفاده کند. شیار بیش از حد عمیق ممکن است تا بخشهای زیرین لاستیک نفوذ کند و با ورود آب، زمینه زنگ زدن و جدا شدن بخشهای مختلف آج فراهم شود. در برخی موارد دیده شده که تایرهای شیار شده غیراستاندارد در سرعت بالا دچار پارگی ناگهانی شدهاند.
به همین دلیل توصیه میشود که این کار را فقط به تکنسینهای آموزشدیده و با تجهیزات استاندارد بسپارید. تیغههای دستی رایج در بازار یا ابزارهای غیراستاندارد، کنترل لازم را ندارند و نتیجه نهایی آن چیزی نیست که یک راننده کامیون برای سفرهای طولانی انتظار دارد.
بهترین زمان برای شیاربندی تایرهای سنگین
برای تایرهای کامیونی، بهتر است شیار مجدد زمانی انجام شود که هنوز مقدار مناسبی از آج باقی مانده است. عمق پیشنهادی:
۳ تا ۴ میلیمتر برای خودروهایی که بیشتر در بزرگراه حرکت میکنند
۵ تا ۶ میلیمتر برای شرایط سختتر مثل جادههای سنگلاخی که احتمال پنچری بیشتر است
تایری که کاملاً صاف شده باشد، اصلاً مناسب شیاربندی نیست و انجام این کار خطرناک خواهد بود.
شیار مجدد در کنار روکش تایر؛ دو رویکرد مکمل
مالکان ناوگانهای بزرگ معمولاً از دو روش برای افزایش عمر تایر استفاده میکنند:
روکش مجدد (Retreading): یعنی یک آج جدید روی بدنه تایر فرسوده اعمال میشود.
شیاربندی مجدد (Regrooving): یعنی شیارهای اصلی تایر دوباره حک میشوند تا عمق آج افزایش یابد.
هر دو روش در صورتی که اصولی انجام شوند میتوانند چند برابر عمر تایر را افزایش دهند.