هربرت مارشال مک‌لوهان


در ۲۱ جولای ۱۹۱۱ در شهر ادمونتون در کشور کانادا به دنيا آمد. خانواده‌اش، زمانی که وی خردسال بود، به شهر وينيپگ مهاجرت نمودند و وی دوران کودکی و نوجوانی را در اين شهر سپری نمود و از دبيرستان Kelvin ديپلم گرفت.

مک‌لوهان پس از اخذ ديپلم دبيرستان، وارد دانشگاه مانيتوبا (University of  Manitoba) شد و در طول تحصيل، همواره دانشجوی ممتازی بود. وی در سال ۱۹۳۳ ليسانس و در سال ۱۹۳۴ فوق ليسانس دريافت نمود. وی سپس به انگلستان رفت و تحصيلات خود را در دانشگاه کمبريج (University of Cambridge) ادامه داد و در سال ۱۹۴۳ موفق به دريافت دکترای زبان و ادبيات انگليسی شد.

وی از سال ۱۹۳۶ تا ۱۹۳۷ در دانشگاه ويسکانسين (University of  Wisconsin) و طی سال‌های ۱۹۳۷ تا ۱۹۴۴ در دانشگاه سنت لوئيس (Saint Louis University) در ايالات متحده، به عنوان مدرس مهمان، به تدريس زبان انگليسی پرداخته است.

هربرت مارشال مک‌لوهان در سال ۱۹۴۴ به کانادا برگشت و طی سال‌های ۱۹۴۴ تا ۱۹۴۶ به تدريس در کالج اسامپشن (Assumption College) پرداخت. وی در سال ۱۹۴۶ به دانشگاه تورنتو (University of Toronto) رفت و مشغول تدريس و تحقيق شد و تا سال ۱۹۷۹ به همکاری خود با اين دانشگاه، ادامه داد.

مک‌لوهان از ابتدای سال ۱۹۵۰ سرگرم برگزاری سمينارهای متعدد در زمينه رسانه‌ها و همچنين صنعت ارتباطات و تاثير آنها بر فرهنگ شد و بنياد Ford را در دانشگاه، بنيان نهاد. اين دانشگاه در سال ۱۹۶۳ مرکز فناوری و فرهنگ را برای مطالعه و تحقيق در زمينه رابطه متقابل فناوری و فرهنگ و همچنين نقش فناوری و ميزان تاثيرگذاری آن بر فرهنگ عمومی جامعه، تاسيس نمود و در اين زمينه، مک‌لوهان نقش بسيار اساسی داشت.

وی در سال ۱۹۵۱ اولين کتاب خود با عنوان “عروس مکانيکی: فرهنگ مرد صنعتی” را به انتشار رساند و در آن ضمن اشاره به جنبه‌های منفی تاثير فناوری بر زندگی بشر، به انتقاد از اين تاثيرگذاری نامطلوب پرداخت و ابراز اميدواری نمود که رشد و گسترش فناوری به گونه‌ای باشد که تاثيری ناخوشايند بر زندگی انسان و فرهنگ جامعه نداشته باشد و راهکارهايی نيز در اين زمينه ارائه نمود.

مک‌لوهان در سال ۱۹۶۲ کتاب ديگری با عنوان “کهکشان گوتنبرگ: ظهور انسان چاپی” به انتشار رساند که در طی آن به بررسی ارتباط بين رسانه و جامعه از زمان به وجود آمدن صنعت چاپ پرداخت. وی در اين کتاب به نقش مثبت و بسيار موثر اين صنعت در رشد فکری و همچنين گسترش و نفوذ علم و دانايی در جوامع بشری اشاره نموده و به لحاظ تاريخی آن را مورد بررسی قرار داده است.

هربرت مارشال مک‌لوهان در ابتدای دهه ۱۹۶۰ با مطالعه چگونگی پيشرفت فناوری‌های مرتبط با ارتباطات و بويژه با تحقيق در زمينه فناوری‌های الکترونيک، عبارت “دهکده جهانی” (Global Village) را ابداع نمود. وی پيش‌بينی نمود که صنعت ارتباطات و صنايع الکترونيک، به قدری گسترش خواهند يافت که فواصل جغرافيايی، ديگر مانعی برای برقراری ارتباطات يا انتقال اطلاعات، به صورت گسترده، نخواهد بود.

وی متذکر شد، با وجود اين واقعيت که اين پيشرفت چشمگير، امکانات فراوانی برای انسان فراهم خواهد آورد، اما باعث محدود شدن ارتباطات مرسوم انسانی خواهد شد، به گونه‌ای که مهارت‌های اجتماعی، طی مرور زمان، کمتر شده و آسيب خواهند ديد. وی بيان نمود که اين امر می‌تواند باعث انزوا و گوشه‌گيری افراد شود و ممکن است پيشرفت جوامع به لحاظ توسعه اجتماعی را تحت تاثير قرار داده و ميزان رضايت‌مندی انسان از زندگی را محدود نمايد.

نظريه‌های مک‌لوهان بر اين اساس استوار هستند که تغييرات در جامعه، در ارتباط تنگاتنگ با تغييرات در رسانه‌ها و فناوری‌ها هستند، بنابراين، برای درک تغييرات در جامعه، توجه به موارد فوق، ضروری است. اين مطلب به “جبر رسانه‌ها” (Media Determinism) مشهور شده است. وی بر اساس تحقيقات ومطالعات خود معتقد بود که “رسانه خود پيام است” (The medium is the message) به اين معنی که اثرات، ويژگی‌ها، قالب‌ها و ظرفيت‌های رسانه‌ها بايد قبل از محتوای آنها مورد بررسی قرار گيرند و مشخص گردند، تا بدين ترتيب، محتوای رسانه متناسب با نوع رسانه، تعريف و سازماندهی شود.

بسياری از کتاب‌ها و مقالات مک‌لوهان، با استقبال فراوان محافل علمی و دانشگاهی مواجه شده است و مفاهيمی که وی آنها را مطرح ساخته، از زمان خود بسيار جلوتر بوده است.هربرت مارشال مک‌لوهان در ۳۱ دسامبر ۱۹۸۰ در شهر تورنتو در کشور کانادا، چشم از جهان فروبست.

 

شکل ۱ـ هربرت مارشال مک‌لوهان

 

 



منبع: ماهنامه رايانه خبر